Αρναία | Ταξιδεύουμε στον ορεινό οικισμό της Χαλκιδικής

1. Χτισμένη στα 600 μέτρα υψόμετρο
2. Αριθμεί 2.300 κατοίκους
3. Απέχει 70 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 34 από τον Πολύγυρο.

Αν και το ορεινό τμήμα της Χαλκιδικής είναι μέρος με πολλές ομορφιές, η Αρναία καταφέρνει και ξεχωρίζει συνδυάζοντας το φυσικό τοπίο με την εικόνα των αναπαλαιωμένων αρχοντικών και τη φήμη των προϊόντων της. Κάτι που δεν ξέφυγε από τους ιθύνοντες του αμερικάνικου CNN, οι οποίοι τη διάλεξαν (2019) ανάμεσα στα ομορφότερα χωριά στην Ελλάδα.

Οικισμός Αρναίας

Η Αρναία προσφέρεται για να την περπατήσετε, ακολουθώντας τους μεγαλύτερους δρόμους της ή τα λιθόστρωτα σοκάκια. Είναι κάτι που θα σας δώσει την ευκαιρία να χαζέψετε τα αναπαλαιωμένα της αρχοντικά και τα παλιά της σπίτια, τα οποία αντανακλούν την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Μακεδονίας. Βασικά υλικά είναι η πέτρα και το ξύλο

Χαρακτηριστικά κτήρια είναι το Σχολείο του 1871 (η Αστική Σχολή Λιαριγκόβης, όπως λεγόταν), το οποίο σε νεότερα χρόνια έγινε Δημαρχείο, και το κτίσμα του Δημοτικού Σχολείου. Η οικία Αλέξανδρου, απέναντι ακριβώς από το σχολείο, κατασκευάστηκε το 1812 και πρωτολειτούργησε ως χάνι για τους ταξιδιώτες που στάθμευαν στην Αρναία πηγαίνοντας για το Άγιο Όρος.

Πέρα βέβαια από τον ίδιο τον οικισμό, μπορείτε να φτάσετε και στις παρυφές του, απολαμβάνοντας το πλούσιο δάσος που τον περιβάλλει μέσω ενός καλοστημένου περιπατητικού δικτύου: για τους καλά εκπαιδευμένους πεζοπόρους συστήνεται η διαδρομή προς τη θέση Απολυμένη Πέτρα, η οποία ανέρχεται σε 17 χιλιόμετρα και θα σας πάρει περίπου 4 ώρες. Το αλσύλιο της Αγίας Παρασκευής είναι ένας δημοφιλής χώρος αναψυχής, με επιβλητικές βελανιδιές να περιστοιχίζουν την ομώνυμη εκκλησία (χτίστηκε το 1908). Τέλος, θα απολαύσετε τη θέα αν ανεβείτε στο ύψωμα του Αϊ-Λιά, όπου υπάρχει και ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία.

Παλαιά Αρχοντικά

Τα σπίτια είναι χτισμένα κολλητά το ένα με το άλλο, για να προστατεύονται από τον αέρα και να διατηρούνται ζεστά τον χειμώνα. Στις βόλτες σας θα δείτε επιβλητικά αρχοντικά με χαγιάτι στο μπροστινό μέρος, που χτίστηκαν από το 1850 μέχρι και περίπου το 1940. Σε ένα από αυτά, το αρχοντικό Ιατρού, λειτουργεί σήμερα το Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο Αρναίας, όπου μέσα από τα εκθέματα περιγράφεται η καθημερινότητα των ανθρώπων του χωριού τις περασμένες δεκαετίες. 

Εκκλησία Αγίου Στεφάνου

Πολύπαθη εκκλησία, που όμως έφτασε λόγω των καταστροφών να αποκτήσει έναν χαρακτήρα μοναδικό στην Ελλάδα. Χτίστηκε το 1812 ως τρίκλιτη βασιλική, αλλά κατακάηκε το 1821, όταν πέρασαν από εκεί οι Οθωμανοί του Μπαϊράμ πασά, τιμωρώντας την Αρναία για τις επαναστατικές της ενέργειες: έμειναν μόνο οι τοίχοι. Οι κάτοικοι την ξανάφτιαξαν και το 1912, όταν απελευθερώθηκαν, κρέμασαν στο καμπαναριό ένα ιστορικό ρολόι.

Τον Σεπτέμβριο του 2005, ο Άγιος Στέφανος ξανακάηκε από άγνωστη αιτία, χάνοντας όλα του τα κειμήλια: για ακόμα μία φορά, σώθηκαν μόνο οι τοίχοι. Στην ανοικοδόμηση έγινε ανασκαφή στα θεμέλια, η οποία αποκάλυψε τρία παλιότερα κτήρια και ευρήματα που ανάγονται μέχρι και τα παλαιοχριστιανικά χρόνια της ύστερης αρχαιότητας

Αποφασίστηκε έτσι ο σύγχρονος ναός να επενδυθεί με διάφανα δάπεδα, τα οποία δίνουν την ευκαιρία στον επισκέπτη να δει τον ειδικά διαμορφωμένο αρχαιολογικό χώρο καθώς στέκεται στο εσωτερικό. Στις μέρες μας, ο Άγιος Στέφανος είναι η μοναδική εκκλησία στην Ελλάδα που τελεί λειτουργίες πάνω σε διακριτά υπολείμματα παλαιότερων εποχών

Ιατρικό και λαογραφικό μουσείο

Το μουσείο έχει διαμορφωθεί στο πιο παλιό διατηρημένο σπίτι όλης της Χαλκιδικής –το λεγόμενο Γιατράδικο, το οποίο χρονολογείται γύρω στο 1750. Πρόκειται για διώροφη οικεία από ξύλο και πέτρα, επενδυμένη με πύργο και χαγιάτι.

Στο ισόγειο ο επισκέπτης μπορεί να δει γεωργικά και μελισσοκομικά αντικείμενα, καθώς και φωτογραφίες από τη ζωή στην Αρναία το διάστημα 1880-1950. Στον ημιώροφο υπάρχουν εργαλεία επεξεργασίας ξύλου και αντικείμενα καφενείου, ενώ στον πάνω όροφο θα βρείτε τοπικές φορεσιές, μια παλιά πυροσβεστική αντλία κι έναν αργαλειό με ρόκες και λανάρια

Μουσείο Υφαντουργίας

Στεγάζεται σε ένα παραδοσιακό διώροφο κτήριο του 1870 που είναι γνωστό ως «οικία Γιαννούδενας» και διαθέτει χαρακτηριστική σάλα του 19ου αιώνα. Τα εκθέματα προέρχονται από τη συλλογή της ξακουστής υφάντρας και εμπόρισσας Χαρίκλειας Δημητρακούδη (1913-2003).

Στο ισόγειο μπορείτε να παρακολουθήσετε βήμα-βήμα τη μετατροπή του μαλλιού σε νήμα έτοιμο για τοποθέτηση στον αργαλειό, ενώ στον όροφο θα δείτε τα λεγόμενα «καλλιγραφικά» χαλιά, τα οποία χρησιμοποιούνταν παλιότερα για τη διακόσμηση των τοίχων 

Λόγω της εγγύτητας με τη Θεσσαλονίκη, πολλοί επισκέπτονται την Αρναία για ημερήσια εκδρομή. Ωστόσο ο οικισμός διαθέτει και τις δικές του υποδομές για όσους θα ήθελαν να μείνουν εκεί λίγες μέρες, απολαμβάνοντας το τοπίο και μια καθημερινότητα με ράθυμους ρυθμούς.

Το αρχοντικό Χοροστάσι είναι ένας ανακαινισμένος ξενώνας στο κέντρο της Αρναίας, ο οποίος προσφέρει δωρεάν πρωϊνό με σπιτικές πίτες και μαρμελάδες. Παραδοσιακό σπίτι του 19ου αιώνα που έγινε ξενώνας είναι και η Οικία Μήτσιου, με θέα στο δάσος του απέναντι βουνού Δρεβενίκος. Το ξενοδοχείο Κονάκι το προτιμούν οικογένειες με παιδιά, ενώ για όσους θέλουν ακόμα περισσότερη ησυχία υπάρχει και το Πράσινο Χωριό λίγο έξω από τον οικισμό, προσφέροντας ευρύχωρα δωμάτια με θέα.

Δείτε επίσης το ξενοδοχείο Κονάκι (τηλ. 23720-22991, hotel-konaki.gr) με μοντέρνα δωμάτια με ανατομικά στρώματα στα κρεβάτια. Ο ξενώνας Agramada, στον δρόμο από Αρναία για Μεγάλη Παναγιά (τηλ. 23720-32151, agramada.com), εκτός από κομψά δωμάτια και σουίτες, προσφέρει και την εμπειρία διαμονής σε δεντρόσπιτο.

Μαγεμένο Δάσος

Κορυφαίος προορισμός για φαγητό θεωρείται η οικογενειακή ταβέρνα «Μαγεμένο Δάσος» έξω από την Αρναία, στο Νεοχώρι. Το δασικό περιβάλλον, ο εσωτερικός παιδότοπος, η δυνατότητα για βόλτα με τα άλογα των ιδιοκτητών, το κοντοσούβλι κοτόπουλο και τα χειροποίητα σουτζουκάκια, έχουν χτίσει μια πολύ καλή φήμη στη Θεσσαλονίκη.

Πλάτανος

Η ιστορία της ξεκινά το 1986, όταν ο κ. Αλέξανδρος Καραγιάννης, πατέρας της οικογένειας, άνοιξε το πρώτο κρεοπωλείο. Το 2012, η οικογένεια θέλησε να εξελιχθεί άνοιξε ένα μαγαζί εστίασης το οποίο πρόσφερε στον κόσμο γύρω, ψητά της ώρας και μεγάλη ποικιλία κρεατικών από το κρεοπωλείο τους, ενώ το 2020 μετεξελίχθηκε και μεταφέρθηκε πάλι στην κεντρική πλατεία Αρναίας στην ταβέρνα πλάτανος, όπου άνοιξε η ταβέρνα μαζί με το κρεοπωλείο που λειτουργεί έως και σήμερα.

Στο μενού της ταβέρνας θα βρείτε μεγάλη ποικιλία ορεκτικών και πιάτα vegan και vegetarian, όπως επίσης και μια πληθώρα κρεάτων, όπως μοσχάρια, χοιρινά και μαύρο χοίρο, αλλά και αλοιφές, ενώ μπορείτε να απολαύσετε και σάντουιτς στο χέρι, για όσους επιθυμούν μια γρήγορη γευστική απόλαυση. Τα προϊόντα τους είναι φρέσκα και αγνά, ακριβώς όπως απαιτεί η παράδοση.

Η ταβέρνα είναι η ιδανική επιλογή για όσους θέλουν να απολαύσουν ντόπιες παραδοσιακές συνταγές της οικογένειας σε ένα άνετο περιβάλλον.

Bakatsianos restaurant

Μέσα σε ένα δάσος με βελανιδιές, στο αλσύλιο της Αγίας Παρασκευής, βρίσκεται και η ταβέρνα «Μπακατσιάνος», όπου θα βρείτε ψητά μανιτάρια μαζεμένα στο βουνό δίπλα, ντόπια κρέατα και κρασιά από οινοποιεία της Χαλκιδικής

Ιδιοκτήτης του εστιατορίου είναι ο Δημήτρης Πολύζος (το Μπακατσιάνος είναι το οικογενειακό παρατσούκλι), ένα ελληνόπουλο που γεννήθηκε στις Βρυξέλλες, έκανε σπουδές στη γαστρονομία, δούλεψε δίπλα σε σημαντικούς chefs και αφού ολοκλήρωσε τις περιηγήσεις του στον κόσμο, αποφάσισε να γυρίσει και να στεριώσει στον πατρικό τόπο.

Kabamaru

Το “Kabamaru’” στην Αρναία της Χαλκιδικής, θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει cafė – bistro, χάρη στον όμορφο, φροντισμένο χώρο του, που σας δίνει την δυνατότητα να απολαύσετε ό,τι επιλέξετε επί τόπου, σε ένα περιβάλλον φιλικό και φωτεινό.

Ναι, καλά καταλάβατε, το “Kabamaru’” έχει πάρει το όνομά του από τo γνωστό, ομώνυμο γιαπωνέζικο manga, που πολλοί από εμάς, παρακολουθούσαμε μικροί. Εδώ, ωστόσο, δε θα βρείτε μόνο μακαρονάδες – το αγαπημένο φαγητό του ήρωα του κόμικ – αλλά και πολλές άλλες νόστιμες επιλογές, για να ικανοποιήσετε κάθε σας ανάγκη σε καφέ, πρωινό, brunch ή γεύμα.

Το “Kabamaru’” ανοίγει από τις 6 το πρωί και προσφέρει ζεστό και κρύο καφέ κάθε είδους, από χαρμάνι 80% arabica και 20% robusta, της εταιρείας “Bristot”, αλλά και κάθε λογής προτάσεις για πρωινό –με πίτες, κρουασάν, κουλούρι Θεσσαλονίκης και όχι μόνο- και brunch για να ξεκινήσετε την ημέρα σας χορταστικά και νόστιμα.

Το «Πασαλιμάνι» είναι μια δημοφιλής επιλογή για τους επισκέπτες της Αρναίας (βρίσκεται στην έξοδο προς Σιθωνία), με καλό καφέ και πλούσια κάβα –κάποιες φορές, μάλιστα, υπάρχει και πρόγραμμα με ζωντανή μουσική. Αρκετοί προτιμούν και το καφέ του ξενώνα Χοροστάσι για ένα ζεστό ρόφημα δίπλα στο τζάκι, αλλά και το μπαρ στο Πράσινο Χωριό για μια βραδινή έξοδο λίγο έξω από τον οικισμό.Για κάτι πιο παραδοσιακό θα πάτε στο «Καφενείο Λανάρα» στην Πλατεία Γερογιαννέων, όπου θα συνοδεύσετε τον καφέ σας με χειροποίητο γλυκό βύσσινο και τους μεζέδες σας με τσίπουρο ή μπύρες από μικροζυθοποιίες της Χαλκιδικής. Στην ίδια τοποθεσία υπάρχει και ο «Πολυχώρος Αριστοτέλους» με ωραία γλυκά και ουζομεζέδες.

Περίπου 2 χιλιόμετρα βόρεια της Αρναίας, στον καινούριο δρόμο για Στανό και ακριβώς απέναντι από την Αρναία βρίσκεται ο λόφος του Προφήτη Ηλία. Εδώ υπάρχουν τα ερείπια βυζαντινού κάστρου και εδώ τα ευρήματα μαρτυρούν ότι υπήρχε η παλιά πόλη, η Άρνη που σας προείπα και τα ερείπια από την ακρόπολή της. Η θέα είναι μοναδική από τον λόφο.

Η γεωγραφική της θέση την καθιστά εύκολα προσβάσιμη από τη Θεσσαλονίκη, από την οποία και δέχεται κάμποσους επισκέπτες: απέχοντας 72 χιλιόμετρα, φτάνει κανείς μέσα σε 1 ώρα και 15 λεπτά με το αυτοκίνητο.

Η Αρναία είναι ένας τόπος που θα λατρέψει ακόμα κι ο πιο «δύσκολος» επισκέπτης, όποια εποχή κι αν θελήσει να την επισκεφθεί. Το καλοκαίρι είναι επιλογή για όσους λατρεύουν τη δροσιά του βουνού και συνάμα υπάρχουν πολλές παραλίες του τρίτου ποδιού που βρίσκονται σε απόσταση ενός μισάωρου από εδώ! Το Φθινόπωρο τα χρώματα της φύσης εδώ είναι μαγικά και τον χειμώνα η φύση ασπροντύνεται για να υποδεχτεί τους λάτρεις της!

Τα τοπικά προϊόντα της Αρναίας έχουν βραβευτεί συχνά σε διεθνείς διαγωνισμούς γαστρονομίας, οπότε αξίζει τον κόπο να τα αναζητήσετε στην πηγή τους. Εμπορικό κέντρο του οικισμού θεωρείται η κεντρική πλατεία με τον χαρακτηριστικό πλάτανο.

Το αρωματικό πευκόμελο «Γεωργάκα» του Δημήτρη Γεωργάκα είναι εξαιρετικό, αν και πιο δημοφιλές τείνει να γίνει το λεγόμενο μέλι κρέμα του. Θαυμάσιο είναι όμως και το ανθόμελο των Γιάννη & Παύλου Ρεπάνη. Βραβευμένα κρασιά παράγει το τοπικό οινοποιείο της Κλαούντια Παπαγιάννη.

Πέρα από αυτά, συστήνεται να δοκιμάσετε και τις ντόπιες σπεσιαλιτέ. Η μουντοβίνα αποτελεί κάτι σαν σήμα κατατεθέν για την Αρναία –πρόκειται για τσίπουρο με μέλι. Πολύ χαρακτηριστική είναι επίσης η πασπαλόπιτα (η τοπική εκδοχή της κολοκυθόπιτας).

Αν έρθετε στον Προφήτη Ηλία την 2η και την 3η μέρα του Πάσχα θα ακολουθήστε στον «Κούτσμανο», την πορεία των καβαλάρηδων μέχρι την εκκλησία, τη θεία λειτουργία και στη συνέχεια τον διαγωνισμό Σκοποβολής με στόχο κόκκινα αυγά, που συνδιοργανώνει και συμμετέχει η Πολιτιστική Εταιρεία Αρναίας με τον Ιππικό Όμιλο, ο οποίος λειτουργεί στην Αρναία, με εξαιρετική δράση. (Ο ιππικός όμιλος κάθε καλοκαίρι διοργανώνει και «αντάμωμα» ιππικών ομίλων, ελεύθερης ιππασίας μέσα στο άλσος με τριήμερο εκδηλώσεων). 

Πάσχα στην Αρναία

Οι μέρες του Πάσχα θα προσθέσω εδώ, αν έχετε την τύχη και επισκεφτείτε τότε την Αρναία θα σας αφήσουν τις καλύτερες των εντυπώσεων.

Από τον μοναδικό στολισμό του Επιταφίου, τη λαμπρή περιφορά των επιταφίων, τις Μυροφόρες γυναίκες που συνοδεύουν τον Χριστό στην τελευταία του κατοικία και από πάρα πολλά έθιμα που αναβιώνουν τις μέρες αυτές στο χωριό.

Λίγα μέτρα πιο κάτω είναι η μικρή εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, αξίζει απλά ν’ ανάψετε το δεύτερο κεράκι σας εδώ και να δροσιστείτε στον αυλόγυρό της! Ναός του 1919, αρχιτεκτονικό σχέδιο του διάσημου αρχιτέκτονα Ορλάντο, σταυροειδής με τρούλο και μ’ έναν μοναδικό επιτάφιο κι εδώ!

Πηγές και ευρήματα αρχαιολογικά στο λόφο του Προφήτη Ηλία, απέναντι ακριβώς από τη σημερινή Αρναία μαρτυρούν ότι υπήρχαν δύο πολίχνες, μικρές πόλεις: η Άρνη (αποικία της Άνδρου) και η Αυγαία απ’ όπου οφείλεται και η σημερινή ονομασία Αρναία (Άρνη και Αυγαία) που έδωσε η Επιτροπή Μετονομασίας των σλαβικών και τούρκικων ονομασιών πολλών χωριών στον ελλαδικό χώρο. Μέχρι το 1929 ονομαζόταν Λιαρίγκοβη και ανήκε στα Μαντεμοχώρια.

Το χωριό πυρπολήθηκε από τον Μπαϊράμ πασά κατά την εξέγερση της Χαλκιδικής το 1821 και η Αρναία ξαναχτίστηκε στη σημερινή της θέση, ξαναγεννήθηκε κυριολεκτικά μέσα από τις στάχτες της! 

Ο οικισμός δεν αναπτύχθηκε πάνω σε κάποιον οργανωμένο προϋπάρχοντα ιστό. Είναι παλιός, χωρίς πολεοδομικό σχέδιο και πυκνοδομημένος. Σύμφωνα με την παράδοση, οι κάτοικοι που επέστρεψαν στην πόλη μετά την καταστροφή της από τους Τούρκους άρχισαν να ξαναχτίζουν τον οικισμό γύρω από τις πλατείες. Τα σπίτια είναι χτισμένα πολύ κοντά το ένα στο άλλο και χωρίς αυλές για να προφυλάσσονται με αυτόν τον τρόπο από τον αέρα και να διατηρούνται ζεστά κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Δεν υπάρχουν ελεύθεροι χώροι μέσα στον οικοδομικό ιστό αλλά στενά δρομάκια και πλατείες.

Ο πυρήνας του οικισμού είναι η κεντρική πλατεία, το «παζάρι», όπου υπάρχει ένας μεγάλος πλάτανος μέσα από τον οποίο κυλά πόσιμο νερό. Γύρω από την πλατεία και τον κεντρικό δρόμο, όπου είναι συγκεντρωμένες οι δημόσιες υπηρεσίες, οι τράπεζες, τα καταστήματα και οι χώροι εστίασης με τα παραδοσιακά καφενεία και τις ταβέρνες, αναπτύσσεται το εμπορικό κέντρο της Αρναίας.

Η Αρναία ανακηρύχθηκε το 1987 από το Υπουργείο Πολιτισμού ως “ιστορικός τόπος” και “παραδοσιακός οικισμός”.

• Δήμος: 2372022323/2372023062
• Αστυνομία: 2372022205
• Δασαρχείο: 2372022057
• Κέντρο Υγείας Παλαιοχωρίου: 2372041472
• Ταξί: 2372022212
• Ιατρείο: 2372022222

Διαβάστε στην συνέχεια:

• Θεσαλονίκη | Τα σημαντικότερα μέρη που αξίζει να δείς